وبلاگ سایت حاجت

السلام ای دلبر صحرا نشین

وبلاگ سایت حاجت

السلام ای دلبر صحرا نشین


پیامبر اکرم (ص) فرمودند : حیوان شش حق به گردن صاحب خود دارد : هرگاه از آن پیاده شد علفش دهد ، هرگاه از آبی گذشت آن را آب دهد ، بی دلیل آن را نزند ، بیشتر از قدرتش آن را بار نکند ، بیشتر از توانش آن را راه نبرد و مدت زیادی روی آن درنگ نکند . (مستدرک الوسائل ج ۸ ، ص ۲۵۸)

پیامبر (ص) فرمودند : اگر ستمی که به حیوانات میکنید بر شما بخشیده شود ، بسیاری از گناهان شما بخشوده شده است . (کنز العمال)

امام علی (ع) فرمودند : گوسفند را نزد گوسفند و شتر را نزد شتر ذبح نکن در حالی که به او می‌نگرد . (نهج البلاغه، نامه ۴۷، ص ۲۶۸)

ابوذر میگوید : از رسول خدا (ص) شنیدم که می فرمود : حیوان [به خدا] می گوید : پروردگارا ! مالکی درستکار روزیم کن که سیر و سیرابم سازد و مرا به کاری افزون بر توانم وا ندارد . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۸۹)

پیامبر (ص) وارد باغ یکی از انصار شد و شتری را دید . شتر با دیدن پیامبر (ص) چشمش پر از اشک شد . آن حضرت بر کوهان او دست کشید و حیوان آرام شد . حضرت رسول (ص) پرسید : صاحب این شتر کیست ؟ جوانی از انصار گفت : از من است . پیامبر (ص) به مرد انصاری که حیوان خود را به موقع سیر نمی کرد فرمود : آیا درباره این چارپا که خدا تو را مالک آن قرار داده پروای الهی نداری ؟ او نزد من از اینکه تو او را گرسنه نگه می درای و به لاغری او انجامیده شکایت دارد . (بحارالانوار ، ج ۶۱ ، ص ۱۱)

رسول خدا (ص) چون شتری را با جهازش در بند بسته دید فرمود : صاحبش کجاست ؟ به او بگویید خود را برای محاکمه در قیامت آماده سازد . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۹۲)

رسول خدا (ص) فرمود : بر چهره حیوانات نزنید ، زیرا آنها حمد و تسبیح خدا می گویند . (الکافی ، ج ۶ ، ص ۵۳۸)

….

با این که به نص قرآن کریم و روایات ، جانوران و به ویژه چارپایان برای سوددهی به انسان آفریده شده اند ((الانعام خلقها لکم) سوره نحل ، آیه ۵) ، این بدان معنا نیست که آن ها حقوقی بر انسان ها ندارند ، تصرف و بهره برداری انسان از حیوانان نیز بی حد و اندازه نیست ، بلکه ضوابط شرعی و اخلاقی بسیار دقیقی دارد و قوانین حمایتی و حقوقی که اسلام برای حیوانات وضع کرده ، احکام شرعی و الزام آورند  . انسان در نگهبانی ، وقت شناسی ، دفاع و تفریح و سرگرمی از حیوانات بهره برده و هنوز هم از این نعمت های الهی گاهی درست و گاهی با شیوه ظالمانه بهره می برد ؛ چه خوب است که با حقوق این حیوانات آشنا باشیم و در مقابل این سود و فایده ای که از آن ها میبریم عذاب نصیبشان نکنیم .

اهمیت حقوق حیوان

نیاز های اساسی حیوانات در شرع مقدس اسلام جزء حقوق آن هاست و برآوردن این حقوق از وظایف انسان شمرده می شود ، از این رو همه انسان ها در برای حقوق حیوانات مسئولیت دارند . بدیهی ترین حقوق آن ها که مقتضای حق حیات آن هاست ، آماده سازی آب ، علف ، مکان مناسب و تامین آرامش و امنیت شبانه برای آن هاست . مصون داشتن حیوان از آزار و اذیت در بهره برداری و وارد نکردن صدمه و آسیب بر پیکر حیوان و حرمت گذاری حیوان و… از حقوقی است که شرع مقدس با تعبیر های گوناگون و در قالب احکام تکلیفی به آن ها سفارش کرده و حمایت از این حقوق را از مسلمانان خواسته است و رعایت آن ها بر مالک حیوان و دیگران و در مواردی بر حاکم شرع نیز واجب است .

امام کاظم (ع) می فرماید : از مروت و مردانگی آدمی آن است که حیوانات تحت اختیار او فربه باشند . (الکافی ، ج ۶ ، ص ۴۷۹)

نکته : تهیه حیوان چالاک و نیرومند و حفظ چالاکی آن با رسیدگی و رعایت حقوق آن و نیز بازگرداندن چالاکی حیوان پس از حادثه دیدن آن ، همگی از بزرگواری صاحبش حکایت دارند .

برخی از حقوق حیوان

۱ – حق تغذیه

هر حیوانی چه در اختیار انسان باشد یا نباشد و فایده برساند یا نرساند ، اگر در تغذیه ، حفظ و نگهداری ، نیازمند انسان باشد ، انسان ها به حکم شرعی و انسانی باید نیازهایش را تامین کنند . رسول خدا (ص) از جایی میگذشت ؛ شتری را دید که بر در منزل ، دستش بسته شده است بدون آن که آب و علفی نزد آن باشد . پیامبر (ص) فرمود : صاحب این حیوان کجاست ؟ [آنگاه به او فرمود:] آیا درباره کاری که با این حیوان کرده ای از عذاب خدا نمی ترسی ؟ یا آب و علف او را تامین و برایش مهیا کن یا آن را آزاد گردان تا خودش چیزی برای خوردنش بیابد . (کنز العمال ، ج ۹ ، ص ۶۸)

بر مبنای فقه اسلامی هرگاه کسی مالک حیوانی شود ، بر او واجب است نیازهای آن حیوان را برآورد . در این حکم فرقی میان حیوان حلال گوشت یا حرام گوشت و پرنده و غیر پرنده نیست ؛ زیرا حیوان تشنه می شود و حق حیات دارد. (جواهر الکلام ، ج ۳۱ ، ص ۳۹۴)

دعای صبحگاهی حیوان برای تغذیه

از نخستین درخواست های روزانه و صبحگاهی حیوانات از پروردگار این است که خدا صاحبی نصیب آن ها گرداند که آن ها را آذوقه دهد و سیراب کند .

ابوذر میگوید : از رسول خدا (ص) شنیدم که میفرمود : حیوان [به خدا] می گوید : پروردگارا ! مالکی درستکار روزیم کن که سیر و سیرابم سازد و مرا به کاری افزون بر توانم وا ندارد . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۸۹)

توجه ویژه به حیوان شیرده

توجه به حیوان شیرده اهمیت بیشتری دارد ، زیرا مراعات حقوق آن ، ادای حق دو حیوان است و شیرخوار انسان یا حیوان بر اثر ضعف جسمانی و خطرهایی که او را تهدید میکند و آسیب پذیری بدون دفاع او ، نیاز به حمایت بیشتری دارد .

حمایت از حیوان شیرده به حیوان حلال گوشت اختصاص ندارد ، بلکه حیوانی مانند سگ که از نگهداری آن اجمالا نهی شده ، اگر شیرده باشد مورد حمایت است . هنگام عزیمت سپاه اسلام برای فتح مکه رسول خدا (ص) سگی را دید که به خاطر بچه هایش زوزه می کشید و آن ها شیر مادرشان را میخوردند . به جعیل بین سراقه فرمود تا در برابر آن حیوان بایستد و از آن مراقبت کند تا مبادا سپاهیان که از آنجا می گذرند به آن حیوان و بچه هایش آسیبی برسانند . (سبل الهدی و الرشاد ، ج ۵ ، ص ۲۱۲ ؛ و ج ۷ ، ص ۲۹)

شکایت حیوان از گرسنگی

پیامبر (ص) وارد باغ یکی از انصار شد و شتری را دید . شتر با دیدن پیامبر (ص) چشمش پر از اشک شد . آن حضرت بر کوهان او دست کشید و حیوان آرام شد . حضرت رسول (ص) پرسید : صاحب این شتر کیست ؟ جوانی از انصار گفت : از من است . پیامبر (ص) به مرد انصاری که حیوان خود را به موقع سیر نمی کرد فرمود : آیا درباره این چارپا که خدا تو را مالک آن قرار داده پروای الهی نداری ؟ او نزد من از اینکه تو او را گرسنه نگه می درای و به لاغری او انجامیده شکایت دارد . (بحارالانوار ، ج ۶۱ ، ص ۱۱)

تقدم تشنگی حیوان بر وضو

امیرمومنان (ع) می فرماید : پیامبر (ص) وضو میگرفت و گربه ای نزد او آمد ، پیامبر دانست که آن حیوان تشنه است . پیامبر (ص) ظرف آب را به سوی حیوان برد و آن حیوان آب نوشید و سپس ایشان وضو گرفت . (بحارالانوار ، ج ۱۶ ، ص ۲۹۳)

پاداش آب دادن به حیوان تشنه

از پیامبر (ص) نقل شده که در سفر معراج چون به بهشت می نگریستم ، زن گتهکاری را دیدم و از حالش پرسیدم . گفته شد : وی از کنار سگی تشنه بر لب چاه آبی می گذشت . وی [برای سیراب کردن حیوان] چادر خود را به درون چاه آویخت و چون آب به چاه نفوذ کرد ، با فشردن آن در دهان سگ آن را سیراب کرد و خدا هم او را با این عمل آمرزید . (جواهر الکلام ، ج ۳۱ ، ص ۳۹۵)

امام باقر (ع) هم می فرماید : خدای متعالی سیراب کردن تشنگان را دوست دارد و کسی که حیوانی تشنه کام یا جز آن را سیراب کند خدا او را در روزی که سایه ای جز سایه او نیست در سایه عرش خود جای دهد . (مکارم الاخلاق ، ص ۱۳۵)

کیفر تشنه نگهداشتن حیوان

امام صادق (ع) فرمود : زنی بدین سبب گرفتار عذاب الهی شد که گربه ای را بست تا از تشنگی جان داد . (ثواب الاعمال ، ص ۲۷۸)

خودداری از حبس حیوان

رسول خدا (ص) فرمود : شب معراج در دوزخ زنی را دید که گربه اش از هر سو او را گاز می گیرد ، زیرا آن زن آن حیوان را بسته بود ؛ نه به آن غذا میداد و نه آن را آزاد میکرد که از مواد غذایی گوشه و کنار زمین بخورد . (بحارالانوار ، ج ۷۳ ، ص ۲۵۱)

پاداش خدمتگزاری به حیوان

پیامبر اکرم (ص) فرمود : کسی که در گردنه ای از مرکب خود پیاده شود همچون کسی است که بنده ای را در راه خدا آزاد کرده باشد . (کنز العمال ، ج ۹ ، ص ۶۹)

حمایت از موجودات ریز

پیامبر (ص) فرمود : چون پاسی از شب بگذرد ، کمتر بیرون بروید ، زیرا برای خدا چرندگانی است که در آن هنگام آن ها را در زمین می پراکند . (بحارالانوار ، ج ۷۳ ، ص ۲۶۳)

۲ – حق بهداشت و درمان حیوان

از جمله بایسته ها درباره حیوانات ، رسیدگی به بهداشت آن هاست . زیستگاه آلوده و آب و خوراک ناسالم به سلامت آن ها آسیب می رساند ، حتی داروهای مورد نیاز حیوان نیز از نیاز های ضروری آن هاست و بر پایه احکام فقهی ، مالک باید هزینه های درمان بیماری آن را بپردازد . (جواهر الکلام ، ج ۳۶ ، ص ۴۳۶ – ۴۳۷)

۳ – حق استراحت

شایسته است مسلمانان در استفاده های گوناگون از حیوان به استراحت آن توجه کند و زمان و مکان مناسبی را برای استراحت آن در نظر بگیرد و هنگام استراحت آن ها به ویژه در شب از کاری که موجب سلب آسایش آن هاست بپرهیزد .

توصیه به استراحت حیوان

پیامبر (ص) فرموده اند : هرگاه حیوانات را به خدمت گرفتید ، در استراحتگاه ها به آن ها فرصت بدهید و به آن ها ستم نکنید . (الجامع الصغیر ، ج ۱ ، ص ۱۰۲)

پیامبر اکرم (ص) از چرانیدن حیوانات پیش از طلوع خورشید (در زمان استرحت حیوان) نهی کرد . (الکافی ، ج۵ ، ص ۱۵۲)

امیرالمومنین (ع) به مامور مالیات سفارش میفرمود :« هر چندگاه شتران را مهلت ده تا استراحت کنند » . (نهج البلاغه ، نامه ۲۵)

مدارا

امام موسی بن جعفر (ع) می فرماید : هر حیوانی هنگام سوار شدن صاحبش بر آن ، میگوید :خدایا ! او را به من مهربان کن . (المحاسن ، ص ۶۲۶)

امیرمومنان (ع) به متصدی دریافت مالیات حیوانات فرمود : کسی را برای دریافت حیوان بگمار که به دینداریش مطمئن باشی و با مال مسلمان مدارا کند … و دلسوز و مهربان و امانتدار باشد و حیوانات را در مانده و خسته نکند … . (نهج البلاغه ، نامه ۲۵)

امام سجاد (ع) با سوار شدن بر شتر خود چهل سفر حج گذارد و هیچگاه با تازیانه حیوان را نیازرد . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۹۳)

بهره برداری عادلانه

امیرالمومنین (ع) به مامور مالیات می فرماید : حال شتر خسته یا زخمی را که سواری دادن برای آن دشوار است مراعات کن و شتر ناتوان را آهسته بران . (نهج البلاغه ، نامه ۲۵ ، بند ۱۲)

رعایت توان حیوان در پیمودن مسیر

پیامبر (ص) فرمود : حیوان را بیش از آنچه طاقت دارد به پیمودن مسیر وا مدار . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۸۶)

امام باقر (ع) می فرماید : هرگاه از سرزمین سرسبز می گذری ، زود نگذر [و نیاز حیوان را مراعات کن] و هرگاه از سرزمین خشک و بی گیاه میگذری زود بگذر . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۹۰)

امام صادق (ع) نهی فرمود که راکب ، پشت حیوان را که مکانی برای [نشستن و] گفت و گو برگزیند . (المحاسن ، ص ۶۲۷)

نچیدن یال و دم حیوان

پیامبر (ص) فرمود : موی پیشانی اسبان را نچینید ، زیرا خیر در آن هاست و موی یال آن ها را نچینید چون [در فصل سرما ، گردن] آن ها را گرم میکند و دم آن ها را کوتاه نکنید ، زیرا ابزار دور کردن حشرات از آن هاست . (مکارم الاخلاق ، ص ۲۶۴)

گزینش محل مناسب برای استراحت حیوان

امام صادق (ع) از لقمان حکیم نقل می فرمایند که وی به فرزندش گفت : هنگامی که به محل استراحت نزدیک شدی از مرکب فرود بیا … و هرگاه خواستید در منزلی استراحت کنید بهترین و نیکوترین مکان از حیث رنگ (سرسبز و خرم ) و خاک (نرم و حاصلخیز) و دارای بیشترین گیاه را برگزینید . (المحاسن ، ص ۳۷۵)

آشیانه محل آسایش پرندگان

رسول خدا (ص) می فرماید : پرنده در آشیانه در پناه و امان الهی است . هرگاه پرواز کرد ، میتوانید آن را شکار کنید . (دعائم الاسلام ، ج ۲ ، ص ۱۶۸)

 

۴-حیوان و حق تولید مثل

انسان حق ندارد حیوانی را عقیم و آن را از حق تولید مثل محروم کند .

پیامبر (ص) از  عقیم (اخته) کردن حیوانات از جمله اسب ، گوسفند و خروس نهی کرد . (بحارالانوار ، ج ۶۲ ، ص ۱۰)

نکته : ممنوعیت عقیم سازی و محترم شمردن حق تولید مثل ، ویژه این حیوانات نیست ، بلکه در روایات دیگر نام برخی از دیگر حیوانات ذکر شده است .



۵ – حقِ دوستی حیوان بر انسان

حیوانی که به دست آدمی پرورش یافته به گونه ای حقِ دوستی می یابد که سزاوار توجه است ، از این رو در فقه چنین آمده : کراهت دارد انسان حیوانی را که خود پرورده سر ببرد . محمد بن فضیل میگوید : به امام رضا (ع) عرض کردم : من قوچی را برای قربانی پرورش دادم و چون آن را گرفتم و برای ذبح خوابانیدم به من نگریست ؛ دلم برایش سوخت ، سپس سرش را بریدم . آن حضرت فرمود : کار تو را نمی پسندم . نباید حیوانی را بپروری ، آن گاه سرش را ببری . (تهذیب الاحکام ، ج ۲۴ ، ص ۸۳)

۶ – حق احترام به حیوان

احترام به حیوان نیز از حقوق حیوان شمرده میشود . مردی [با اسبش] خدمت پیامبر (ص) رسید و به آن حضرت سلام کرد . پیامبر [به صیغه جمع] فرمود : و علیکم السلام . آن مرد عرض کرد : ای رسول خدا ! من تنها هستم . حضرت رسول (ص) فرمود : به تو و به اسبت سلام کردم . (النوادر ، ص ۴۱ – ۴۲)

دشنام ندادن به حیوانات

افزون بر ناپسند بودن آزار بدنی حیوانات ، توهین زبانی ، فحش و ناسزا و لعن و نفرین حیوانات هم در شرع امری ناپسند است .

امیرمومنان (ع) می فرماید : به صورت چارپایان نزنید و آن ها را نفرین نکنید ، زیرا خدا بر نفرین کننده آن ها نفرین میکند . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۸۷)

کیفر رعایت نکردن حقوق حیوان

به گفته جابر انصاری : رسول خدا (ص) فرمود : هیچ صاحب شتر و گاو و گوسفندی نیست که حق آن ها را ادا نکرده باشد ؛ جز آنکه روز قیامت او را در دشتی برهوت نگه میدارند ؛ تا همه سم داران با سم شان و همه شاخ داران با شاخ شان که هیچ یک در بینشان بی شاخ و شاخ شکسته نیست او را پایمال کرده و شاخ بزنند . پرسیدم : ای رسول خدا حق حیوانات چیست ؟ فرمود : ۱ – نر آن ها را برای تکثیر نسل در اختیار دیگران قرار دهد . ۲ – شتر خود را به دیگران عاریه دهد . ۳ – گاو و گوسفند را برای بهره برداری از شیر و گوشت و پشم آن ها به دیگران بدهد . ۴ – حیوانات شیردار را کنار آب بدوشد [آب کافی به آن ها بدهد] . ۵ – شتر و مرکب را برای باربری و سواری در راه خدا استفاده کند (نه برای معصیت) . (صحصیح مسلم ، ج ۳ ، ص ۷۴)

کشتن حیوان بدون دلیل

پیامبر (ص) فرمود : کسی که گنجشکی را بیهوده بکشد ، روز قیامت آن پرنده با ناله از او به خدا شکایت میکند و میگوید : پروردگارا ! بنده تو بیهوده و نه برای استفاده مرا کشت . (بحارالانوار ، ج ۶۱ ، ص۳۰۶)

امام صادق (ع) می فرماید : پلیدترین گناهان سه چیزند : کشتن [بی جهت] حیوان ، نپرداختن مهریه همسر ، نپرداختن دستمزد کارگر . (وسائل الشیعه ، ج ۱۱ ، ص ۵۴۴)

رسول خدا (ص) از کنار گروهی گذشت که مرغ زنده ای را در جایی بلند بسته بودند و آن را هدف تیراندازی قرار داده بودند . رسول خدا (ص) با مشاهده آن صحنه فرمود : اینان کیان اند ؟ لعنت خدا بر آنان باد ! (النوادر ، ص ۳۳)

شکایت پرندگان به خدا از برخورد انسان

پیامبر (ص) فرمود : مردی از پیشینیان لانه پرنده ای را یافته بود و هرگاه آن پرنده جوجه دار می شد آن ها را بر می داشت . پرنده (مادر ) از کار آن مرد به خدا شکایت کرد . خدای بزرگ به آن پرنده الهام کرد که اگر آن مرد بازگردد او را نابود خواهم کرد . (حیاه الحیوان ، ج ۲ ، ص ۲۸۴)

کیفر به ناحق کشتن حیوان

رسول خدا (ص) می فرمایند : هیچ پرنده ای یا غیر پرنده ای به ناحق کشته نمی شود ، مگر اینکه در روز قیامت به دشمنی قاتل خویش بر میخیزد . (کنز العمال ، ج ۱۵ ، ص۳۷)

کیفر ستم به حیوانات

رسول خدا (ص) چون شتری را با جهازش در بند بسته دید فرمود : صاحبش کجاست ؟ به او بگویید خود را برای محاکمه در قیامت آماده سازد . (الفقیه ، ج ۲ ، ص ۲۹۲)

چند حدیث دیگر

ناروایی زدن حیوان

رسول خدا (ص) فرمود : بر چهره حیوانات نزنید ، زیرا آنها حمد و تسبیح خدا می گویند . (الکافی ، ج ۶ ، ص ۵۳۸)

نیازردن حیوان در هنگام ذبح

پیامبر (ص) شخصی را دید که گوسفندی را خوابانیده و در حالی که پا بر صورت آن حیوان نهاده کارد را تیز میکند و گوسفند با نگاه به او شیون میکرد . آن حضرت از ذابح پرسید : چرا پیش از این چنین نکردی  ؟ آیا میخواهی آن را دو بار بمیرانی ؟ (المعجم الکبیره ، ج ۱۱ ، ص ۲۶۳)

امام صادق (ع) هم میفرماید : هنگام ذبح و پیش از مرگ حیوان نخاع آن را قطع نکنید و پس از مرگش این کار را انجام دهید . (الکافی ، ج ۶ ، ص ۲۲۹)

چه خوش گفت فردوسی پاک زاد

که رحمت بر آن تربت پاک باد

میازار موری که دانه‌کش است

که جان دارد و جان شیرین خوش است

سیاه اندرون باشد و سنگدل

که خواهد که موری شود تنگدل

مزن بر سر ناتوان دست زور

که روزی به پایش در افتی چو مور

توجه : از کتاب مفاتیح الحیاه برای نوشتن این مقاله بسیار کمک گرفتم . اگر به مطالب بیشتری نیاز دارید و یا حتی در موضوعات دیگر دنبال مطلب هستید ، پیشنهاد میکنم به این کتاب هم یک سری بزنید .


نظرات (۰)

هیچ نظری هنوز ثبت نشده است
ارسال نظر آزاد است، اما اگر قبلا در بیان ثبت نام کرده اید می توانید ابتدا وارد شوید.
شما میتوانید از این تگهای html استفاده کنید:
<b> یا <strong>، <em> یا <i>، <u>، <strike> یا <s>، <sup>، <sub>، <blockquote>، <code>، <pre>، <hr>، <br>، <p>، <a href="" title="">، <span style="">، <div align="">
تجدید کد امنیتی
وبلاگ سایت حاجت

وقتی امام عاشقان غائب است
اطاعت از خامنه ای واجب است

موضوع پیشنهادی ما «درد دل» است